سوچي هل پرديسي هن شهر جو نالو ڪڙيو اٿئي

سوچي هل پرديسي هن شهر جو نالو ڪڙيو اٿئي!

لکندڙ:رشيد احمد نظاماڻي

هر علائقي جي ڪا نه ڪا شيءَ اهڙي هوندي آهي جيڪا ان جي سڃاڻپ هوندي آهي.هتي آئون پڙهندڙن کي سنڌ جي شهر ڪڙيو گھنور جون اهڙين جاين بابت ٻڌائيندس جيڪي ان جي سڃاڻپ رهيون آهن. ڪڙيو گھنور ، بدين ضلعي جي گولاڙچي تعلقي جو شهر آهي جنهن کي ٽائون جو درجو مليل آهي.هي شهر تقريبن 30 هزار ماڻهن جي آبادي تي مشتمل آهي.هن شهر جون مشهور جايون هي آهن.

درگاه جو ٻاهريون ڏيک

1: درگاهه خليفه محمود فقير نظاماڻي

هي درگاهه جيڪا هن شهر جي مُک سڃاڻپ آهي اها مشهور بزرگ خليفه محمود فقير نظاماڻي جي آهي جيڪو سنڌ جي مشهور بزرگ ۽ پاڳارن واري سلسلي جي پهرين پير سيد راشد محمد روضي ڌڻي جو مريد ۽ خليفو هو.خليفو محمود فقير 1189 هجري ۽  1768ع ۾ ڪڙيو گهنور ۾ ڄايو.سندس والد رئيس گھنور خان ذات جا نظاماڻي بلوچ هئا.خليفه محمود فقير کي پنج ڀائر هئا جن مان هڪ ،عمر خان مياڻي جي جنگ ۾ شهيد ٿيو.خليفه محمود فقير جي وفات 1851ع ۾ ۽ هجري سال 1267 ۾ 12 ربيع الااول تي ٿي.هر سال ان ئي هجري تاريخ تي سندن مريد عرس ملهائيندا آهن ۽ ميلو به لڳندو آهي.خليفه محمود فقير جا مريد نه فقط سنڌ پر هندستان ۾ پڻ آهن.هن بزرگ جي مريدن وٽ سندس ڪرامتن جا ڪيترائي واقعا مشهور آهن.

درگاه محمود فقير جو مسجد وٽان ڏيک

2. ڪوٽ ٻانڀڻ

ڪوٽ ٻانڀڻ جو هڪ ڏيک

هي ڪوٽ ڪڙيو گھنور شهر کان تقريبن 10 ميلن جي مفاصلي تي اتر ۾ واقع آهي جيڪو هاڻ ڪاٺ ٻانڀڻ جي نالي سان پڻ سڏجي ٿو.ان نالي سان سڏجڻ جو سبب اهو آهي ته اهو ڪوٽ ڪاٺ ٻانڀڻ ذات وارن جي ڳوٺ ڀرسان آهي.هي ڪوٽ 14 ايڪڙن کان وڌيڪ ايراضي تي پکڙيل آهي ۽ 20 فوٽ اوچائي تي آهي.هن دڙي تي پڪين سرن سان 15 فوٽ اُوچو مينار ( ٺُل ) پڻ ٺهيل آهي ،جيڪو گذرندڙ وقت سان گڏ آهستي آهستي ڊهي رهيو آهي ۽ ايترو ڪمزور ٿي ويو آهي جو شايد ٻن يا ٽن سالن کان پوءِ مڪمل ختم ٿي وڃي.هن ڪوٽ جي باري ۾ گذريل سال ڊسمبر ۾ ڪاوش جي آچر واري ميگزين ۾ علي ڀاءُ نالي ليکڪ جو ليک ڇپيو هو.ان ليک ۾ هڪ جاءِ تي ليکڪ لکي ٿو ته ”جيڪڏهن هن ماڳ کي دريائي وهڪري سان جوڙجي ته هي ڪوٽ يا قلعو ان وقت سنڌو جي هڪ وڏي وهڪري “پٽيهل” تي آباد هو.هي اهو ئي پٽيهل آهي جنهن لاءِ لطيف سائين سُر ڏهر ۾ فرمايو ته “پاڻي پٽيهل ۾ اڳيون نه آئيو،ماڻهن ميڙائو ڪنين ڪنين ڀيڻئين”.پٽيهل جو ڍورو جيڪو شيخ ڀرڪئي وٽان ساگرو درياءَ يا راجا ڏاهر جي زماني ۾ سڏيو ويندڙ لُهاڻي درياءَ مان الڳ ٿي يا ڦُٽي ، اولهه ڏکڻ طرف وهڻ شروع ڪندو هو.ماتلي جي اولهه کان ”ريڻ” جو وهڪرو هن کان الڳ ٿي وهڻ شروع ڪندو هو، جيڪو فتح باغ وٽان وهندو ڏکڻ طرف بدين ڏي هليو ويندو هو.ان ئي وهڪري مان هڪ شاخ الڳ ٿي ڪوٽ ٻانڀڻ جي اُتر کان وهي وري اچي پٽيهل يا ڦِٽي واري وهڪري ۾ گڏبي هئي ،تنهن ڪري هي ماڳ ٽن طرفن کان پاڻي جي گھيري ۾ هوندو هو جنهن جا نشان هن وقت به مختلف ڍورن ۽ ڍنڍن جي صورت ۾ موجود آهن“

ڪوٽ ٻانڀڻ مان مليل سر جو هڪ نمونو

ان ئي ليک ۾ هڪ ٻي جاءِ تي ليکڪ رقمطراز آهي”سنڌ جي تاريخ جي واحد ڪتاب چچ نامي ۾ جنهن ٻيٽ واري قلعي جو ذڪر ٿيل آهي.بدقسمتي آهي ته اڄ تائين اهو ثابت ناهي ٿي سگھيو ته آخر اهو ٻيٽ وارو قلعو ڪٿي هو.جڳ مشهور محقق ايم.ايڇ پنهور “سنڌ جي ڇهه هزار سال پراڻي ريجاڻي تاريخ” جي هڪ نقشي ۾ ٻيٽ واري قلعي جي جيڪا نشاندهي ڪئي آهي ان مطابق راوڙ تلهار لڳ ڏيکاريو ويو آهي ۽ ٻيٽ واري قلعي  لاءِ راوڙ کان اولهه طرف هڪ لڪير ڪڍي نشان ڏنو ويو آهي، جنهن مان هن جاءِ جو اندازو ڪري سگھجي ٿو.چچ نامي ۾ ٻيٽ واري قلعي جي ڀرسان گرهڙ نالي هڪ ڍنڍ يا ڇن جو ذڪر ملي ٿو جيڪا هن وقت به هن ماڳ جي اولهه طرف کان گرهوڙ جي نالي سان موجود آهي.هن ماڳ تي ڏکڻ پاسي کان هڪ پڪي ديوار  جا زمين دوز بنياد به ملن ٿا جنهن مان هتي هڪ قلعي ديوار هئئڻ جو پتو پڻ پوي ٿو.هن ماڳ تي موجود ”ٺُل” جنهن کي مقامي طور “ڏيوري” چيو ويندو آهي اهو لاڙ ۾ بچي ويل اڪيلو ٺُل آهي.هي برهمڻ آباد واري ٺُل سان گھڻي هڪجهڙائي رکي ٿو.هن ٺُل وٽان ملندڙ ڪجهه سرن جو گھاڙيٽو پنهنجو الڳ نمونو رکي ٿو، جنهن تي مختلف قسم جون شڪليون ۽ علامتون اُڪريل آهن جن مان اهو اندازو ٿئي ٿو ته هي ٺُل هڪ مذهبي اهڃاڻ يا نشان هو ،جيڪو شايد ٻُڌ اسٽوپا به ٿي سگھي ٿو.هتان چيني جي ڪنهن ٿانو جو هڪ ٽڪرو به مليو آهي ، جنهن تي اردناگري لپيءَ ۾ ڪجه اکر لکيل آهن.اهي پڙهي پروڙڻ ۽ پرکڻ جي ضرورت آهي.” پنهنجي ليک جي آخري پيراگراف ۾ ليکڪ لکي ٿو ته “مٿي ذڪر ڪيل سموريون شاهديون ۽ ثبوت  ان ڳالهه جي پڪ ڏيارين ٿا ته ڪوٽ ٻانڀڻ نالي هي ماڳ انتهائي اهميت رکي ٿو.ڇا هي اهو ئي ٻيٽ وارو قلعو آهي جنهن کي گرهڙ وٽان ٻيڙين جي پُل ٺاهي محمد بن قاسم مهراڻ درياهه پارِ ۽ فتح ڪيو هو ۽ جتي ويهي هن راجا ڏاهر سان آخري ۽ فيصلائتي ويڙهه ڪرڻ لاءِ هن ئي قلعي ۾ ٽن مهينن تائين ٿڪ ڀڃڻ ۽ ساهي پٽڻ سان گڏ  جنگي تياري ۽ ساز ۽ سامان گڏ ڪيا هئا؟“

3. شهر جو پوليس ٿاڻو

پڙهندڙ سوچيندا هوندا  ته هڪ پوليس ٿاڻو سو به سنڌ جو ، سو مشهور ڇو ٿي سگهي ٿو ته ان لاءِ جواب هي آهي ته هي ٿاڻو 1924 ۾ انگريزن جو دور ۾ قائم ڪيو ويو هو ۽ ان سان گڏ ڦاسي گھاٽ به قائم ڪيو ويو هو.توڙي جو هاڻ ان ٿاڻي جا ڪي چند آثار ئي بچيا آهن ۽ ان جي جاءِ نئين ٿاڻي والاري آهي پر ان ٿاڻي جي ڦاسي گھاٽ تي ٻن ڄڻڻ کي آيل  ڦاسين جو واقعو اهڙو آهي جيڪو اڄ تائين هتي جي ماڻهن ۾ مشهور آهي. اهو واقعو ڪجهه هن ريت آهي ته انگريزن جي دور ۾ چانگ برادري جي هڪ شخص تي قتل جي ڪيس جي ٻڌڻي ٿي رهي ته سندس پيءُ پنهنجي پُٽ کي بچائڻ لاءِ عدالت ۾ چيو ته “اهو قتل مون ڪيو آهي تنهن ڪري سزا به مونکي ڏني وڃي” ساڳي طرح پُٽ به پنهنجي پيءُ کي بچائڻ لاءِ اهڙو ئي بيان ڏنو ته “قتل منهنجي پيءُ نه بلڪه مون ڪيو آهي ۽ سزا مون کي ڏني وڃي”  چون ٿا جج هڪ انگريز هو تنهن فيصلو ڏنو ته ڇاڪاڻ ته ٻنهي ( پيءُ ۽ پُٽ) قتل جو اعتراف ڪيو آهي تنهن ڪري ٻنهي کي ڦاسي ڏني وڃي.